فشار خون بالای ریوی چیست؟

چرا تنفس از طریق دهان اشتباه است؟
می 15, 2020
اثر آسم بر راه های هوایی
آسم، علائم و راه های مقابله با آن
جولای 22, 2020

فشار خون بالای ریوی

وقتی سیاهرگ­ های ریز در ریه ضخیم یا باریک شده، بسته یا تخریب شوند، خون نمی­تواند به راحتی از مسیر ریه عبور کند. در نتیجه فشار خون در در ریه ­ها بالا رفته و شرایط برای ابتلا به فشار خون بالای ریوی ایجاد می­شود. فشار خون بالای ریوی نوعی از فشار خون است که بر مویرگ ­های ریه و سمت راست قلب اثر می­گذارد.

سمت راست شکل ریه و قلب در حالت عادی و سمت چپ ریه و قلب در حالت فشار خون بالای ریوی

سمت راست شکل ریه و قلب در حالت عادی و سمت چپ ریه و قلب در حالت فشار خون بالای ریوی

 آیا به نحوه عملکرد دستگاه تنفس آگاه هستید؟

برای فهم بهتر موضوع ابتدا به تشریح روند گردش خون بین قلب و ریه می­پردازیم.  قلب ما دارای دو حفره بالایی (دهلیز) و دو حفره پائینی (بطن) می­باشد. خون حاوی اکسیژن از ریه­ ها وارد دهلیز سمت چپ قلب می­شود و از طریق بطن چپ به تمام بدن پمپ می­ کند. از آنجایی که سمت چپ قلب باید خون را به تمامی بدن برساند بنابراین باید فشار بیشتری ایجاد کرده و نیروی بیشتری برای انتقال خون به کار بگیرد. وقتی فشار خون خیلی بالا باشد فشار خون سیستمی یا به طور مختصر فشار خون بالا نامیده می­ شود.

چگونگی جریان خون در قلب و ریه ها

چگونگی جریان خون در قلب و ریه ها

بعد از آنکه خون اکسیژن را به بافت­ های بدن رساند حالا نوبت برگشت خون به ریه ­ها برای دریافت مجدد اکسیژن است. این بار خون وارد دهلیز سمت راست قلب شده و سپس از طریق بطن سمت راست قلب به ریه­ ها پمپ و در شبکه گسترده ­ای از رگ­ها در ریه توزیع می­شود. در ریه­ ها کربن دی اکسید را دفع و اکسیژن جذب خون می­ گردد. این چرخه خون به صورت مداوم در طول حیات ما ادامه دارد. اما در قسمت پمپاژ خون به ریه­ ها نیاز به فشار زیادی نیست چون ریه­ ها در مجاورت قلب هستند. بنابر این قسمت راست قلب نسبت به قسمت چپ قلب در فشار پائینتری کار می­ کند. به این فشار فشار خون ریوی گفته می­ شود. وقتی این فشار خیلی بالا برود به آن فشار خون بالای ریوی گفته می­ شود.

گردش خون در قلب، ریه و سایر اندام ها

گردش خون در قلب، ریه و سایر اندام ها

 

آیا بیشتر از یک نوع فشار خون بالای ریوی داریم؟

ممکن است شما اصطلاح­ های فشار خون بالای ریوی یا فشار خون بالای شریان­ های ریوی را شنیده باشید. هر دو به این معنی هستند که فشار روی قسمت راست قلب بیشتر از حد معمول (نرمال) است. فشار خون بالای ریوی به این معنی است که فشار بر روی قسمت راست قلب خیلی زیاد است و دلایل مختلفی می ­تواند داشته باشد. این فشار بالا می­ تواند به دلایلی نظیر، بیماری­ های مزمن قلبی، ریوی یا لخته خون در رگ های ریوی یا ضعف قسمت چپ قلب باشد. این نوع فشار خون بالای ریوی از نوع ثانویه است ولی همچنان به آن فشار خون بالای ریوی یا (Pulmonary Hypertension: PH) گفته می­ شود. فشار خون بالای ریوی از نوع اولیه (Pulmonary Arterial Hypertension: PAH) وقتی رخ می­ دهد که رگ­ های خونی در ریه­ ها به صورت مستقیم درگیر شده و تنگ یا ضخیم شوند. بنابر این فشار در سمت راست قلب برای پمپاژ خون به این رگ ­ها بیشتر می­ شود. در PAH فشاری که سمت راست قلب برای پمپاژ خون ایجاد می­ کند معمولاً بیشتر از فشار مورد نیاز در بیمارانی است که فشار خون بالای ریوی ثانویه دارند.

چه اتفاقی برای بیمار می­ افتد؟

در PAH شریان ­ها به حدی باریک می­ شوند که نمی­ توانند مقدار خونی که باید از طریق ریه ­ها جریان یابد را تأمین کنند و این باعث می شود تا: خون باقیمانده در رگ ها باعث پس زدن خون به قلب شود؛ فشار مورد نیاز از طرف راست قلب برای تأمین خون در ریه ­ها افزایش یابد؛ سمت راست قلب دچار خستگی و فشار بیشتری گردد. اگر این افزایش فشار درمان نگردد از قسمت راست قلب کار زیادی گرفته می­شود و باعث ضعیف شدن یا فرسودگی شده و حتی ممکن است از کار نیز بیفتد. از آنجایی که خون نیز به سختی به ریه­ ها می­ رسد سطح اکسیژن خون نیز پایین­تر از حد معمول می ­آید و این موضوع نه تنها به قلب فشار می ­آورد بلکه اکسیژن رسانی به مغز را نیز کاهش می­ دهد.

عوارض PAH چیست؟

  • بزرگ شدن سمت راست قلب. در ابتدا قلب سعی می­ کند تا با فشار بیشتر خون بیشتری را به رگ­ های ریوی وارد کند و این تغییر باعث می ­شود فشار بیشتری به قلب وارد شده و بزرگتر گردد و می ­تواند باعث نارسایی بطن راست گردد.
  • لخته شدن خون. PAH می­تواند احتمال ایجاد لخته خون در رگ­ های کوچک در ریه را افزایش دهد که خطرناک می ­باشد.
  • بی­ نظمی در تپش قلب (Arrhythmia):  فشار خون بالای شریان های ریوی می­تواند ضربان قلب را نامنظم کند، که ممکن است به تپش قلب، سرگیجه یا غش منجر شود. برخی آریتمی­ ها می ­توانند به مرگ نیز منجر شوند.
  • خونریزی در ریه­ ها: PAH می­تواند به خونریزی درون ریه و سرفه­ های خونی با تهدید جانی منجر شود.
  • عوارض دوران حاملگی: PAH می­تواند زندگی زنان باردار و جنین آنها را تهدید کند.

PAH  چه علائمی دارد؟

PAH ممکن است در مراحل ابتدایی علائمی از خود نشان ندهد و پس از مدتی احساس تنگی نفس بروز کند. ممکن است همراه با احساس خستگی غیرمعمول، سرگیجه و عدم تعادل یا حتی بیهوشی ناگهانی باشد. اِدِم یا تورم در ناحیه پاها و مچ پا نیز در PAH معمول است و حتی می­ تواند به ناحیه شکمی کشیده شود. کبود شدن رنگ لب­ ها و انگشت­ ها نیز محتمل است. ممکن است درد در ناحیه قفسه سینه نیز احساس شود که با حمله قلبی نیز اشتباه گرفته شود. احساس تپش قبل نیز می­تواند رخ دهد. سطح اکسیژن خون نیز می­ تواند به شدت کاهش یابد.

چگونه تشخیص داده می­ شود؟

از آنجایی که فشار خون بالای ریوی از علل مختلفی نشأت می ­گیرد درمان­ های مختلفی هم برای آن انجام می­ شود. بنابر این لازم است تا بیمار با دقت علائم خود را برای پزشک توضیح دهد و از جمله دقت کند که کدام یک از این موارد را دارد: تنگی نفس، گیجی، احساسی شبیه به غش کردن، غش کردن، درد در قفسه سینه، تپش قلب، افزایش تورم در ناحیه پاها یا شکم، کبود شدن رنگ لب­ ها و انگشت­ ها.

کبود شدن انگشتان بر اثر کمبود اکسیژن

کبود شدن انگشتان بر اثر کمبود اکسیژن

 

چه چیزهایی باعث ایجاد PAH می­ شود؟

تشخیصPAH  اغلب دشوار است و ممکن است به انجام چندین اقدام جهت تشخیص نیاز باشد. PAH می­ تواند از برخی علل شناخته شده مثل علل وراثتی یا برخی علل ناشناخته ناشی شود. علل شناخته شده PAH عبارتند از:

  • بیماری­ های بافت همبند (Connective tissue disease) مثل لوپوس یا اسکلرودرما
  • مصرف آمفتامین یا قرص ­های کاهش وزن
  • مصرف مواد مخدر نظیر کوکائین و متامفتامین
  • نارسائی­های قلبی مادرزادی
  • مشکلات کبد/سیروز
  • ایدز (HIV)
  • تنفس آزبست یا پشم نسوز

آیا PAH خوب می ­شود؟

PAH بیماری بسیار جدی است که تا این زمان درمان قطعی برای آن وجود ندارد ولی برخی اقدامات درمانی برای آن وجود دارد. مهمترین کار تشخیص در مراحل اولیه و درمان برای جلوگیری از پیشرفت آن است.

چطور درمان می­ شود؟

درمان بیماری ممکن است شامل مصرف داروهای خوراکی، داروهای استنشاقی یا داروهای وریدی یا زیرجلدی باشد. این داروها برای باز نگهداشتن رگ های خونی در ریه­ ها، بهبود جریان خون در ریه­ ها و کاهش فشار بر قلب می­ باشد. بیشتر بیماران با PAH نیازمند دریافت داروهایی هستند که حجم مایعات اضافی بدن را از طریق ادرار کاهش دهد. ممکن است در صورت پائین بودن سطح اکسیژن خون به دریافت اکسیژن بیشتر نیز نیاز باشد. علاوه بر آن انجام برخی کارهای توانبخشی برای تنفس بهتر و مؤثرتر نیز می­ تواند مفید باشد. 

برگرفته از سایت های: American Thoracic Society و Mayo Clinic

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

درخواست مشاوره