واکسیناسیون علیه ویروس کرونا در کشور

واکسیناسیون علیه کرونا، ضرورت و عوارض
می 21, 2021

واکسیناسیون علیه ویروس کرونا در کشور

به دلیل برخی محدودیت‌ها در تهیه و تولید واکسن در کشور بر علیه ویروس کووید-19 یا کرونا، شبهاتی در خصوص واکسیناسیون در بین مردم به وجود آمده است که بر طرف نمودن ابهامات موجود می‌تواند در برقراری امنیت فکری مردم کمک شایانی بکند. این مطلب به کوشش همکار محترم آقای دکتر مهدی یدالله‌زاده فوق تخصص بیماری‌های ریه و مراقبت‌های ویژه و عضو محترم هیئت علمی داشگاه علوم پزشکی ایرا تهیه شده است که در برخی قسمت‌های بسیار تخصصی جرح و تعدیل شده است.

  • کرونا ویروس‌ها خانواده بزرگی می‌باشند که می‌توانند باعث بیماری در حیوانات یا انسان‌ها شوند.
  • مشخص شده که چندین ویروس کرونا باعث ایجاد عفونت‌های تنفسی با علائمی از سرماخوردگی معمولی گرفته تا بیماری‌های شدیدتر مانند سندرم تنفسی خاورمیانهMERS) ) و (SARS) در انسان، می‌شوند.
  • ویروس کرونا که اخیرا کشف شده است، سندرم شدید حاد تنفسی کرونا ویروس-2 ،(SARS-COV-2) باعث بیماری ویروس کرونا 2019 می‌شود. این ویروس قبل از شیوع در ووهان، چین، در دسامبر 2019 ناشناخته بود، اما اکنون یک بیماری همه‌گیر می‌باشد که بیشتر کشورهای جهان را تحت تأثیر قرار داده است.
ویروس کرونا

کرونا ویروس 2

 

اهمیت واکسیناسیون

  • تشویق به واکسیناسیون در جمعیت گسترده مهمترین سلاح برای کنترل همه‌گیری کووید-19می‌باشد و تزریق واکسن باعث می شود زنجیره فرد به فرد انتقال ویروس شکسته شود. از این رو واکسیناسیون هر چه سریعتر در حفظ سلامت هر فرد، خانواده هر فرد و نیز سایر افراد جامعه بسیار کمک‌کننده است.
  • ریسک ابتلا به بیماری بعد از تزریق واکسن به صفر نمی‌رسد، و ممکن است فرد واکسینه شده بعد از تزریق واکسن دچار بیماری خفیف شود یا ناقل بیماری باشد.
  • طول مدت ایمنی‌زایی واکسن‌های کووید-19مشخص نشده است. از این رو توصیه می‌شود افراد واکسینه شده پروتکل‌های بهداشتی را بعد از تزریق واکسن نیز رعایت کنند.
  • لازم به ذکر است ایمنی‌زایی واکسن‌ها حدود 2 تا 3 هفته بعد از تزریق نوبت دوم واکسن کامل می‌شود و مراقبت‌های فردی برای پیشگیری از ابتلا به بیماری کووید-19 بعد از دریافت واکسن نیز باید ادامه یابد.
روش‌های مختلف تولید واکسن کووید-19 (کرونا)

روش‌های مختلف تولید واکسن کووید-19 (کرونا)

 

با روش‌های ساخت واکسن بیشتر آشنا شویم.

 

واکسن‌های کووید-19 موجود در بازار دارویی ایران

  • واکسن‌های کووید-19 موجود در بازار دارویی ایران که تحت نظر سازمان غذا و دارو مجوز واردات دریافت کرده‌اند و جهت پیشگیری از بیماری کووید-19 در افراد بالای 18سال توصیه می‌شوند به شرح زیر می‌باشد:
  • آسترازنکا
  • اسپوتنیک وی
  • کوواکسین
  • سینوفارم
  • تمام واکسن‌های موجود در بازار دارویی به طور قابل توجهی ریسک ابتلا به بیماری کووید-19 شدید، عوارض جدی و نرخ مرگ ناشی از آن را برای فرد واکسینه شده کاهش می‌دهند.
  • عوارض جدی ذکر شده با واکسن های کووید-19 نسبت به عوارض ناشی از ابتلا به بیماری بسیار نادر و قابل اغماض است.
  • برندهای تجاری واکسن کووید-19 غیر قابل تعویض است. بعد از تزریق نوبت اول واکسن باید حتما از همان برند تجاری واکسن در نوبت دوم استفاده شود.
  • اجزای سازنده نوبت اول و نوبت دوم واکسن اسپوتنیک با هم متفاوت است. در صورتی که بیمار بعد از تزریق نوبت اول واکسن کووید-19 دچار عوارض جدی شود، نوبت دوم واکسن نباید دریافت شود. در چنین شرایطی تعویض برند برای نوبت دوم توصیه نمی‌شود.
  • برند تجاری Covishield که واکسن آسترازنکای تولید شده توسط موسسه برند تجاری سرم هند است می‌تواند جایگزین برند Vaxzevria باشد.

 

واکسن اسپوتنیک وی (Sputnik-V)

  • شرکت سازنده: Gamaleya 
  • کشور تولید کننده: روسیه
  • واکسن اسپوتنیک وی در دو نوبت تزریق می‌شود. در صورتی که بعد از 21 روز از تزریق نوبت اول تاخیر در واکسیناسیون ایجاد شود ممانعتی برای تزریق نوبت دوم واکسن وجود ندارد.
  • میزان اثربخشی: تقریباً 91%

 

واکسن وکسزوریا (Vaxzevria)

  • شرکت سازنده: Oxford/AstraZeneca 
  • کشور تولید کننده: کره جنوبی (انگلستان- سوئد)
  • سازمان جهانی بهداشت جهت افزایش ایمنی‌زایی واکسن توصیه می‌کند فاصله 56 تا 84 روزه (8 تا 12 هفته) بین دوز اول و دوز دوم رعایت شود.
  • میزان اثربخشی: تقریباً 82%

 

 در مورد واکسن آسترازنکا بیشتر بدانیم.

 

واکسن سینوفارم (SINOPHARM)

  • شرکت سازنده: Sinopharm, Beijing Institute of Biological Products
  • کشور تولید کننده: چین
  • واکسن کووید- 19سینوفارم در دو نوبت و به فاصله 21 تا 28 روز به صورت عضلانی تزریق می‌شود.
  • میزان اثربخشی: تقریباً 79

 

واکسن کوواکسین (COVAXIN)

  • شرکت سازنده: Bharat Biotech 
  • کشور تولید کننده: هند
  • واکسن کووید-19 کوواکسین در دو نوبت و به فاصله 28 روز به صورت عضلانی تزریق می‌شود.
  • میزان اثربخشی: تقریباً 80

 

واکسن کوایران برکت (COVIRANBAREKAT) 

  • شرکت سازنده: شفا فارمد
  • کشور تولید کننده: ایران
  • این واکسن از ویروس کرونایی ساخته شده است که توسط مواد شیمیایی ضعیف یا کشته‌شده است که شبیه به نحوه ایمن‌سازی واکسن فلج اطفال است. در دو نوبت و به فاصله 28 روز به صورت عضلانی تزریق می‌شود.
  • میزان اثربخشی: تقریباً 80-91%

 

واکسن سابرانا (SOBERANA)

  • شرکت سازنده مشترك با انستیتو پاستور: Finlay Institute
  • کشور تولیدکننده: کوبا-ایران
  • میزان اثربخشی: مشخص نیست.

 

واکسن رازی کووپارس (RAZI COV PARS)

  • شرکت سازنده: Razi Vaccine and Serum Research Institute
  • کشور تولیدکننده: ایران
  • این واکسن بر پایه پروتئین نوترکیب اسپایک است و شامل 3 دوز می‌باشد.
  • دو دوز اول واکسن به صورت عضلانی به فاصله 21 روز و دوز سوم به صورت استنشاقی تجویز شده و در روز 51 ام از اولین دوز تجویز می‌شود. از آنجایی که بزرگ‌ترین مشکل در پاندمی کرونا ناقلین بی‌علامت هستند و دوز استنشاقی واکسن رازی کووپارس پس از دو هفته موجب ایجاد ایمنی در دستگاه تنفسی فوقانی شده و زنجیره انتقال بیماری را به حداقل می‌رساند.
  • میزان اثربخشی: تقریباً 80%

 

واکسن فخراواك (FAKHRAVAC (MIVAC))

  • شرکت سازنده: Fakhra clinical trial center 
  • کشور تولیدکننده: ایران
  • واکسن فخراواك در دو نوبت و به فاصله 14 یا 21 روز به صورت عضلانی تزریق می‌شود.
  • سن: 18 تا 55 سال.
  • میزان اثربخشی: مشخص نیست.

 

واکسن اسپیکوژن (SPIKOGEN)

  • شرکت سازنده: CinnaGen Company
  • کشور تولیدکننده: ایران
  • واکسن کووید-19 اسپیکوژن در دو نوبت و به فاصله 21 روز به صورت عضلانی تزریق می‌شود.
  • میزان اثربخشی: مشخص نیست.

 

ملاحظات قبل از تزریق واکسن کووید-19

سابقه مواجه‌ی با فرد مبتلا به بیماری کووید-19

  • در افرادی که سابقه مواجهه پرخطر با فرد مبتلا به بیماری کووید-19را داشته باشند PCR ابتدا باید تست انجام شود.
  • در صورت مثبت بودن تست PCR نباید واکسن تزریق شود.
  • در صورتی که تست PCR منفی باشد بیمار برای مدت 7–14 روز باید از نظر بروز علائم کووید-19پایش شود. در مواردی که علائم بعد از این مدت بروز نکند، واکسیناسیون می‌تواند انجام شود.

تعریف تماس نزدیک

فردی که در شرایط زیر، در طی 2 روز قبل تا 14 روز بعد از شروع علائم بیمار محتمل یا قطعی، در تماس با او قرار گرفته باشد، شامل:

  • تماس چهره به چهره در فاصله کمتر از 1 متر و برای حداقل 15 دقیقه
  • تماس مستقیم فیزیکی با فرد محتمل یا قطعی
  • مراقبت از بیمار محتمل یا قطعی بدون استفاده از تجهیزات مناسب حفاظت فردی
  • در شرایط دیگر بر اساس احتمال انتقال منطقه‌ای

عفونت فعال کووید-19

  •  این افراد تا زمان بهبودی کامل و اتمام دوران قرنطینه مجاز به تزریق واکسن نمی‌باشند.
  • بعد از اتمام دوران قرنطینه (حداقل 10 روز) به شرط آنکه جهت درمان بیماری کووید، پلاسماتراپی نشده باشند و یا مونوکلونال آنتی‌بادی (Bamlanivimab, Etesevimab) دریافت نکرده باشند و به مدت حداقل 24 ساعت بدون مصرف دارو تب‌دار نباشند، مجاز به تزریق واکسن می‌باشند.

ابتلا به بیماری کووید-19 بعد از تزریق نوبت اول واکسن

  • لازم به ذکر است تزریق واکسن کووید-19به هیچ عنوان باعث بروز بیماری کووید- 19در افراد نمی‌شود.
  • با توجه به اینکه ایمنی‌زایی واکسن‌ها چند هفته بعد از تزریق نوبت اول آغاز و 2 هفته بعد از نوبت دوم کامل می شود ممکن است فرد در روزهای اولیه بعد از تزریق نوبت اول به بیماری کووید-19مبتلا شود.
  • در صورتی که بیمار بعد از تزریق واکسن نوبت اول دچار بیماری کووید-19شود می‌تواند نوبت دوم واکسن را در صورت بهبود علائم و خارج شدن از قرنطینه دریافت کند.
  • اگر بیمار علامت‌دار باشد تزریق نوبت دوم واکسن تا زمان بهبود علائم باید به تعویق بیافتد.

بروز علائم بیماری‌های عفونی

  • در صورتی که فرد دریافت‌کننده واکسن در روز واکسیناسیون دچار علائم بیماری‌های عفونی (تب، لرز، درد عضلانی، درد مفصلی، لنفادنوپاتی، تهوع، بی‌اشتهایی، سرفه، تنگی نفس، خلط، درد شکم، اسهال، دیس‌اوری، درد سوپراپوبیکو ...) باشد بهتر است تزریق واکسن تا زمانی که تب بیمار رفع شود و علائم به طور کامل بهبود پیدا کند به تعویق بیفتد.

سابقه واکنش‌های آلرژی

  • افرادی که سابقه حساسیت به غذا، داروها، لاتکس و یا سایر واکسن‌های غیر کووید-19 داشته‌اند، می‌توانند واکسن کووید-19 را دریافت کنند.
  • بیماران دچار آلرژی فصلی، آسم و کهیر مزمن نیز می‌توانند واکسن کووید-19 را دریافت کنند.
  • بیماران با سابقه آنافیلاکسی به غذاها و یا سایر داروها، منع مصرف برای دریافت واکسن‌ ندارند. این بیماران حتما تزریق واکسن را در مراکز درمانی دارای امکانات احیا باید انجام دهند و بعد از تزریق واکسن حداقل به مدت 30 دقیقه پایش شوند.
  • توصیه می‌شود افرادی که دچار واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) و فوری به ترکیبات موجود در یک برند واکسن شده‌اند دیگر آن برند را تزریق نکنند.

سابقه اخیر تزریق واکسن

  • جهت حفظ پتانسیل ایمنی‌زایی واکسن کووید-19 توصیه می‌شود حداقل 14 روز بعد از تزریق سایر واکسن‌ها، واکسیناسیون انجام شود.
  • در شرایط خاصی که بیمار طی 14 روز اخیر واکسن کووید-19 را دریافت کرده باشد و منافع تزریق سایر واکسن‌ها از عدم واکسیناسیون بیشتر باشد (واکسن کزاز، هاری و ...)، می‌توان واکسیناسیون را انجام داد.
  • در شرایط خاص حداقل زمان ذکر شده برای تزریق واکسن آنفلوانزا با واکسن کووید-19 هفت روز می‌باشد.
  • تکرار دوز واکسن کووید-19 در این مواقع خاص توصیه نمی‌شود.

روزه‌داری

  • تزریق واکسن کووید-19 با روزه‌داری منافاتی ندارد.
  • با توجه به وجود گزارش‌های موردی مبنی بر بروز حوادث ترومبوآمبولیک بعد از تزریق واکسن کووید-19 توصیه می‌شود جهت مرتفع گرداندن کاهش ریسک فاکتورهای قابل اصلاح برای ترومبوز، از داروهای هورمونی (داروهای ضدبارداری خوراکی، داروهای استروژنی، استروئیدهای آنابولیک و ...) به صورت خودسرانه استفاده نشود.
  • با توجه به احتمال بروز عوارض آنافیلاکسی بعد از تزریق واکسن توصیه می‌شود بیمار در روز تزریق واکسن دهیدراته نباشد و روزه‌داران ترجیحاً قبل از دریافت واکسن سحری را میل کرده باشند.
  • برای کنترل درد، درد عضلانی و درد مفصلی بعد از تزریق واکسن کووید-19 روزه‌داران می‌توانند از شیاف استامینوفن استفاده نمایند. با توجه به اینکه روزه‌داران ممکن است در این ایام دهیدراته باشند جهت کنترل عوارض بعد از تزریق واکسن استفاده از شیاف استامینوفن نسبت به داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ارجح است.
  • عارضه ترومبوسیتوپنی اتوایمیون پروترومبوتیک ناشی از واکسن بیشتر در خانم‌های جوان مشاهده شده است و با در نظر گرفتن این نکته که ریسک بروز ترومبوز ناشی از مصرف داروهای ضد بارداری خوراکی در روزه‌داری می‌تواند افزایش پیدا کند، به هیچ عنوان خانم‌ها نباید برای به تعویق انداختن زمان سیکل قاعدگی به صورت خودسرانه از این داروها استفاده کنند.

نحوه تزریق

  • واکسن های کووید-19موجود در بازار دارویی ایران به صورت تزریق عضلانی در عضله دلتوئید تجویز می‌شود. در صورتی که امکان تزریق در عضله دلتوئید وجود نداشته باشد واکسن می‌تواند در عضله وستوس لترالیس (بخش خارجی عضله ران) تزریق شود. واکسن‌ها نباید به صورت وریدی، زیر جلدی و یا اینترادرمال تزریق شوند. در صورتی که واکسن کووید-19 به اشتباه به صورت زیر جلدی تزریق شود، ممکن است باعث بروز واکنش‌های جلدی شود، در چنین شرایطی نیاز به تکرار دوز وجود ندارد.

تزریق واکسن در بیماران مصرف‌کننده ضد انعقاد، آنتی‌پلاکت‌های خوراکی و بیماران دچار ترومبوسیتوپنی و هموفیلی

  • به طور کلی توصیه می‌شود برای بیمارانی که در ریسک هماتوم ناشی از تزریق عضلانی هستند از سوزن‌های تزریق ظریف (گیج 23 تا 25) و یا بسیار ظریف (گیج کمتر از 23) استفاده شود و حداقل به مدت 2 تا 5 دقیقه کمپرس سرد بر روی محل تزریق قرار داده شود. معمولا هماتوم طی 2 تا 4 ساعت اولیه بعد از تزریق عضلانی واکسن ممکن است ایجاد شود. در صورت بروز هماتوم بیمار باید به پزشک مراجعه نماید. درد و تورم ممکن است 1 تا 2 روز ابتدایی بعد از تزریق واکسن وجود داشته باشد اما در صورتی که این علائم تشدید شود و یا قرمزی پیشرونده در محل تزریق مشاهده شود بیمار باید به پزشک مراجعه کند. تزریق زیر جلدی برای کاهش ریسک هماتوم توصیه نمی‌شود.

 

ملاحظات حین تزریق واکسن کووید- 19

  • در بیمارانی که تحت درمان با وارفارین هستند (به خصوص بیمارانی که سابقه نامنظم بودن INR دارند) بهتر است طی 72 ساعت قبل از تزریق عضلانی واکسن آزمایش INR انجام شود. اگر INR بیمار کمتر از 3 باشد واکسیناسیون می‌تواند انجام شود. در صورتی که INRکمتر از 4 باشد و با صلاحدید پزشک معالج، می‌توانند تزریق عضلانی احتیاط می تواند انجام شود. با در مواردی کهINR بیمار بیش از 4 باشد بهتر است تحت نظر متخصص داروی وارفارین تعدیل دوز شود و بعد از کاهش INR به سطح درمانی تزریق واکسن انجام شود.
  • در مورد زمان تزریق واکسن و نحوه مصرف داروی ضد انعقاد خوراکی مستقیم و هپارین‌های با وزن مولکولی پایین باید به صورت فرد به فرد (بر اساس دوز ضد انعقاد، سابقه خونریزی، ریسک بروز حوادث ترومبوآمبولیک و شرایط کلیوی بیمار) تحت نظر پزشک معالج تصمیم‌گیری شود. زمان‌های پیشنهادی به عنوان یک راهنمای کلی باید در نظر گرفته شود و در مورد بیماران با شرایط خاص زمان‌بندی تزریق واکسن با نظر پزشک معالج باید انجام شود.
  • در صورتی که فاصله زمانی بین مصرف داروی ضد انعقاد خوراکی مستقیم/ هپارین با وزن مولکولی پایین هر 24 ساعت باشد، بهتر است تزریق واکسن قبل از ساعت مصرفی دوز ضد انعقاد بیمار باشد (در صورت امکان تزریق واکسن 18 تا 24 ساعت بعد از مصرف آخرین دوز انجام شود) و دوز روزانه ضد انعقاد 3 تا 6 ساعت (با در نظر گرفتن ریسک بروز حوادث ترومبوآمبولیک و ریسک خونریزی) بعد از تزریق عضلانی به تعویق بیفتد. بهتر است در چنین شرایطیmissed dosing در بیماران در ریسک بالای ترومبوز رخ ندهد.
  • در صورتی که فاصله زمانی بین مصرف ضد انعقاد خوراکی مستقیم/ هپارین با وزن مولکولی پایین هر 12 ساعت باشد بهتر است تزریق واکسن قبل از ساعت مصرفی دوز بیمار باشد (در صورت امکان تزریق واکسن 12 ساعت پس از مصرف آخرین دوز) و دوز ضدانعقاد 6-12 ساعت (با در نظر گرفتن ریسک حوادث ترومبوآمبولیک و ریسک خونریزی) بعد از تزریق واکسن به تعویق بیفتد. در صورتی که ریسک ترومبوز بیمار بالا نباشد یک بار missed dosing می‌تواند رخ دهد.
  • بیمارانی که تحت درمان با داروهای ضد پلاکت می‌باشند (آسپرین، کلوپیدوگرل، تیکاگرلور، پراسوگرل) بدون نیاز به قطع دارو می‌توانند واکسن را دریافت نمایند. در بیماران دچار ترومبوسیتوپنی در صورتی که تعداد پلاکت حداقل بیش از 30000 باشد با صلاحدید پزشک معالج می تواند تزریق عضلانی واکسن با احتیاط و قرار دادن کمپرسور در محل تزریق حداقل به مدت 5 دقیقه بعد از واکسیناسیون انجام شود. در صورتی که بیمار کاندید دریافت پلاکت باشد، بهتر است تزریق واکسن بعد از دریافت پلاکت انجام شود.
  • بیمارانی که دچار هموفیلی باشند، با صلاحدید پزشک معالج می‌توانند با احتیاط واکسن را در ساعت های اولیه بعد از دریافت فاکتورهای انعقادی دریافت کنند. برای کاهش ریسک هماتوم قرار دادن کمپرس سرد حداقل به مدت 5 دقیقه توصیه می شود.

 

عوارض شایع بعد از تزریق واکسن‌های کووید-19

  • عوارض شایع محل تزریق شامل قرمزی، خارش، حساسیت، درد، سفتی، تورم و احساس گرما در محل تزریق می‌باشد.
  • عوارض شایع سیستمیک شامل درد مفصلی، درد عضلانی، ضعف، خستگی، کاهش اشتها، تهوع، سردرد، تب، لرز، کسالت می‌باشد.
  • این عوارض ممکن است در بعضی مواقع تا 7 روز ابتدایی بعد از تزریق واکسن وجود داشته باشد. در صورتی که عوارض طی 7 روز اول بهبود پیدا نکند و یا تشدید شود بیمار باید توسط پزشک معاینه شود و بررسی‌های لازم انجام شود.
  • سایر عوارض: اسهال، تهوع، استفراغ، سرگیجه، خواب‌آلودگی، بثورات پوستی، تعریق

 

کنترل عوارض بعد از تزریق واکسن کووید-19

  • قبل از تزریق واکسن کووید-19، جهت پیشگیری از بروز عوارض استفاده از استامینوفن، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و آنتی‌هیستامین‌ها توصیه نمی‌شود. استامینوفن ممکن است باعث کاهش پتانسیل ایمنی‌زایی واکسن شود. استفاده از آنتی‌هیستامین‌ها می‌تواند باعث پوشانده شدن علائم آنافیلاکسی بعد از تزریق واکسن شود. استفاده از استامینوفن، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و آنتی‌هیستامین‌ها برای کنترل عوارض، بعد از تزریق واکسن ممانعتی ندارد.
  • برای پیشگیری از بروز عوارض بسیار نادر واکسن آسترازنکا، استفاده از هپارین، انوکساپارین، دالتپارین، وارفارین، ضدانعقادهای خوراکی مستقیم مانند ریواروکسابان و دابیگاتران، آسپرین و یا سایر داروهای ضدپلاکت توصیه نمی‌شود.

 

ملاحظات بعد از تزریق واکسن کووید-19

واکنش‌های آلرژیک

  • الف) واکنش‌های ازدیاد افزایش حساسیت شدید (آنافیلاکسی): در تمام مراکزی که واکسن کووید-19تزریق می‌شود تجهیزات و داروهای لازم جهت مدیریت واکنش‌های آنافیلاکسی (شامل: دستگاه اندازه‌گیری فشار خون، اپی‌نفرین، هیدروکورتیزون، سرم نرمال‌سالین، آنتی‌هیستامین تزریقی و...) باید وجود داشته باشد. در صورت بروز آنافیلاکسی ضمن بالا نگه داشتن پاها، بیمار باید سریعاً به بیمارستان ارجاع داده شود. این دسته از بیماران نباید واکسن کووید-19برندی که باعث عارضه شده است را دریافت کنند.
  • ب) واکنش‌های ازدیاد حساسیت فوری: طی 4 ساعت از زمان تزریق واکسن، علائمی مثل کهیر، آنژیوادم، خس‌خس سینه، دیسترس تنفسی ممکن است بروز کند. در صورت بروز چنین علائمی بیمار نباید نوبت دوم واکسن کووید-19 برندی که باعث عارضه شده است را دریافت کنند.
  • ج) محل تزریق واکسن: این واکنش به صورت راش‌های قرمز (جوش یا دانه‌های قرمز)، خارش‌دار، متورم و یا دردناك در محلی که واکسن تزریق شده است، بروز می‌کند. شروع راش‌ها از چند روز تا یک هفته بعد از اولین دوز تزریق رخ می‌دهد و گاهی ممکن است بعد از مدت زمان بیشتری نیز ایجاد شود. عوارض جانبی موضعی در محل تزریق واکسن مورد منع مصرف نوبت دوم محسوب نمی‌شوند.
  • واکنش آلرژیک مانند اریتم (قرمزی غشای مخاطی یا پوست است که معمولاً در اثر آسیب پوستی ، التهاب یا عفونت ایجاد می شود)، خارش و سفتی در اطراف محل تزریق بعد از نوبت اول واکسن، مورد منع مصرف برای نوبت دوم واکسن محسوب نمی‌شود و نوبت دوم را در زمان توصیه شده ولی ترجیحاً در اندام فوقانی مخالف می‌توانند دریافت کنند.

عوارض نادر

  • (فلج عصب صورت) تا چند هفته بعد از تزریق واکسن‌های کووید-19ممکن است به صورت نادر رخ دهد. مشخص نیست که تا چه حد این عارضه در ارتباط با واکسن کووید-19باشد.
  • عوارضی مثل مانند تب بالای 40 درجه سانتیگراد و تشنج ممکن است بعد از تزریق واکسن کووید-19 اسپوتنیک بروز نماید، در صورت بروز، بیمار حتما باید به مرکز درمانی مراجعه کند. در صورتی که عارضه با واکسن کووید-19 ارتباط داشته باشد بیمار نباید نوبت دوم واکسن اسپوتنیک را دریافت نماید.
  • واکسن سینوفارم در بیمارانی که در ریسک تشنج هستند با احتیاط و با صلاحدید پزشک معالج تزریق شود.

ترومبوسیتوپنی اتوایمیون پروترومبوتیک بعد از تزریق واکسن آسترازنکا:

  • این عارضه به صورت افت قابل توجه تعداد پلاکت و ترومبوز در وریدها و شریان‌های مختلف (از جمله سینوس وریدی مغز، ورید پورت، وریدهای طحالی، وریدهای کبدی، ترومبوزهای شریانی، ترمبوز وریدهای اندام‌های تحتانی و آمبولی ریه) بروز نموده است.
  • با توجه به اینکه این عارضه بسیار نادر است، سازمان جهانی بهداشت مزایای تزریق این واکسن را در سنین بالای 18 سال نسبت به عوارض نادر احتمالی بیشتر می‌داند.
  • با توجه به اینکه عوارض بسیار نادر واکسن آسترازنکا در سنین کمتر از 50 تا 55 سال (و به ویژه در خانم ها) رخ داده است، تزریق سایر واکسن‌ها در صورت در دسترس بودن در سنین کمتر از 50 تا 55 سال ارجح است.
  • مکانیسم ایجاد ترومبوسیتوپنی اتوایمیون پروترومبوتیک بعد از تزریق واکسن شبیه به ترومبوسیتوپنی ناشی از هپارین می‌باشد و دانشمندان عقیده دارند که آنتی‌بادی‌های فعال‌کننده پلاکت باعث بروز این عارضه می‌شود. هیچ توصیه علمی در رابطه با استفاده از ضدانعقادهای خوراکی مستقیم (ریواروکسابان، دابیگاتران و اپیکسابان)، مشتقات هپارین (انوکساپارین، دالتپارین)، وارفارین، آسپرین و سایر داروهای آنتی‌پلاکت برای پیشگیری از بروز ترومبوسیتوپنی اتوایمیون پروترومبوتیک بعد از تزریق واکسن وجود ندارد. در صورت شک به بروز این عارضه نباید از مشتقات هپارین برای درمان ترومبوز استفاده شود.
  • در بیمارانی که تحت درمان با داروهایی هستند که ریسک ترومبوز را افزایش می‌دهد، بیماران دچار ترومبوسیتوپنی خفیف، بیمارانی که در ریسک بالا برای ترومبوز قرار دارند (ترومبوفیلی، سابقه ترومبوز، بارداری و ...) و بیماران کاندید جراحی، تزریق واکسن آسترازنکا ممنوعیت ندارد. در سوابق دارویی برخی از موارد گزارش شده ترومبوسیتوپنی اتوایمیون پروترومبوتیک، بعد از تزریق واکسن آسترازنکا، داروهای حاوی استروژن وجود داشته است اما مشخص نیست که با بروز این عارضه در ارتباط باشد.
  • پایش بعد از تزریق: در صورتی که طی 28 روز بعد از تزریق واکسن آسترازنکا، فرد واکسینه شده دچار تنگی نفس، درد قفسه سینه، درد در ناحیه شکم، سردی اندام‌های انتهایی، تاری دید، دوبینی، تشنج، اختلال تکلم، پارزی، پلژی، سردرد بسیار شدید و مداوم، تورم و درد و تغییر رنگ اندام‌های انتهایی و یا پتشی (لکه‌های گرد کوچکی هستند که روی پوست ظاهر می‌شوند و در نتیجه‌ی خونریزی به وجود می‌آیند) شده باشد، ارجاع به مراکز درمانی و آزمایش سلول‌های خونی توصیه می‌شود.

 

ملاحظات اجتماعی بعد از تزریق واکسن کووید-19

  • انتظار می‌رود که فرد واکسینه شده حدود دو هفته بعد از دریافت نوبت دوم واکسن ایمنی علیه بیماری کووید-19 را داشته باشد. شواهد نشان داده است ریسک ابتلا و تشدید بیماری کووید-19 در افرادی که واکسینه شده اند کاهش می‌یابد اما به صفر نمی‌رسد.
  • افرادی که واکسینه می‌شوند می‌توانند در صورت مواجه‌ی با ویروس 2 SARS-CoV-به صورت ناقل بدون علامت ویروس را به نزدیکان خود که واکسینه نشده‌اند انتقال دهند.
  • توصیه می‌شود جهت حفظ سلامت خانواده خود و جامعه افراد واکسینه شده تمام پروتکل‌های بهداشتی جهت پیشگیری از انتشار بیماری کووید-19 (شامل ماسک زدن و رعایت فاصله اجتماعی، پرهیز از حضور در مکان‌های پر جمعیت) را رعایت نمایند. زمانی که تمام افراد حاضر در یک جمع واکسینه شوند، می‌توان محدودیت‌های مرتبط با پیشگیری از بیماری کووید-19 را رفع کرد.
  • در صورتی که فرد واکسینه شده دچار علائم بیماری کووید-19 شود، باید تست انجام شود. تزریق هیچ واکسنی نمی‌تواند باعث مثبت شدن تست PCR شود، اما ممکن است باعث مثبت شدن تست سرولوژی شود.

 

ملاحظات تزریق واکسن کووید-19 در شرایط خاص

بارداری:

  • خانم‌های باردار در مقایسه با سایر افراد در معرض خطر بیشتری برای بیماری شدید کووید-19 قرار دارند. به علاوه، خانم‌های باردار مبتلا به کووید-19 ممکن است در مقایسه با سایر خانم‌های باردار در معرض خطر بیشتر عواقب نامطلوب بارداری مانند زایمان زودرس باشند. مطالعات محدودی در خصوص ایمنی واکسن کووید-19 در خانم‌های باردار انجام شده است. تصمیم‌گیری در این زمینه نیاز به هماهنگی پزشک معالج و خانم باردار دارد تا با در نظر گرفتن میزان شیوع بیماری در جامعه، ریسک ابتلا به بیماری و اطلاعات محدود در زمینه واکسیناسیون خانم‌های باردار تصمیم‌گیری شود.
  • واکسن‌های سینوفارم، کووکسین و اسپوتنیک به دلیل محدود بودن اطلاعات در بارداری منع مصرف دارند. از بین برندهای موجود در بازار دارویی ایران واکسن آسترازنکا به صورت محدود در خانم‌های باردار تزریق شده است. در صورتی که خانم باردار در ریسک بالا برای ابتلا به بیماری کووید-19 قرار داشته باشد و یا ریسک فاکتور برای تشدید بیماری کووید-19وجود داشته باشد با صلاحدید پزشک معالج می‌تواند واکسن آسترازنکا را تزریق نماید.
  • در صورتی که فرد واکسینه شده قصد بارداری داشته باشد نیازی به تاخیر در اقدام به بارداری وجود ندارد. شواهدی در رابطه با اینکه بارداری ریسک بروز عارضه ترومبوسیتوپنی اتوایمیون پروترومبوتیک بعد از تزریق واکسن را به دنبال داشته باشد موجود نمی‌باشد.

شیردهی:

  • اطلاعات کافی در زمینه ایمنی واکسن‌های کووید-19 در زنان شیرده وجود ندارد. از آن جایی که واکسن‌های کووید-19 غیرفعال و غیرزنده هستند به نظر نمی‌رسد خطری برای نوزاد داشته باشد.
  • واکسن‌های سینوفارم، کووکسین و اسپوتنیک به دلیل محدود بودن اطلاعات در شیردهی منع مصرف دارند. از بین برندهای موجود در ایران واکسن آسترازنکا به صورت محدود در خانم های شیرده تزریق شده است. در صورتی که خانم شیرده در ریسک بالا برای ابتلا به بیماری کووید-19 قرار داشته باشد و یا ریسک فاکتور برای تشدید بیماری کووید-19وجود داشته باشد با صلاحدید پزشک معالج می تواند واکسن آسترازنکا را تزریق نماید. بعد از تزریق واکسن آسترازنکا نیاز نیست شیردهی قطع شود.

کودکان:

  • اطلاعات در مورد واکسیناسیون کووید-19 در کودکان محدود است. واکسن‌های اسپوتنیک، سینوفارم، کوواکسین و آسترازنکا در افراد بالای 18 سال اندیکاسیون دارد. واکسن سینوفارم در کودکان 3 تا 17 ساله در یک کارآزمایی بالینی مورد بررسی قرار گرفته است.
  • واکسن آسترازنکا در کودکان 5 تا 12 ساله در حال مطالعه است. اثر بخشی و ایمنی واکسن اسپوتنیک وی و کووکسین بهارات نیز در افراد زیر 18 سال در حال مطالعه است. تا زمانی که اطلاعات در مورد واکسن‌های کووید-19در کودکان کامل‌تر شود تزریق واکسن در سنین کمتر از 18 سال توصیه نمی‌شود.

بیماران کاندید جراحی:

  • در صورتی که بیمار کاندید جراحی اورژانس باشد جراحی بدون توجه به اینکه بیمار چه زمانی واکسن را دریافت کرده است باید انجام شود. در بیمارانی که کاندید جراحی الکتیو هستند و واکسن کووید-19 دریافت کرده‌اند در صورت صلاح دید جراح بهتر است جراحی چند روز به تعویق بیفتد تا علائم تب و لرز بعد از واکسیناسیون، با علائم عفونت ناشی از جراحی قابل افتراق باشد.
  • در بیمارانی که اخیرا جراحی بزرگ انجام داده باشند نیز بهتر است واکسیناسیون حداقل چند روز بعد از جراحی به تعویق بیفتد تا علائم عفونت ناشی از جراحی با عوارض واکسن قابل افتراق باشد.
  • از نظر ریسک بروز ترومبوز ناشی از جراحی‌های بزرگ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد جراحی با افزایش ریسک بروز ترومبوسیتوپنی اتوایمیون پروترومبوتیک ناشی از واکسن آسترازنکا همراه باشد.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

درخواست مشاوره